کلیسای وانک یا آمنا پرکیج نام کلیسایی است در محله جلفای اصفهان. این کلیسا از کلیساهای تاریخی ارمنیان اصفهان می باشد و در زمان شاه عباس دوم ساخته شده است.وانک در زبان ارمنی به معنی کلیسای جامع است.

وانک در زبان ارمنی به معنی صومعه است. این بنای تاریخی در دوران حکومت شاه عباس دوم و در منطقه‌ی جلفای (منطقه‌‌ای قدیمی و وسیع در اصفهان که ساکنان آن را ارامنه تشکیل می‌دهند) اصفهان احداث شد که امروزه به یکی از جاذبه‌های گردشگری تبدیل شده و می‌توان آن را در گروه دیدنی‌ها و جاذبه‌های توریسم مذهبی معرفی کرد.

شاه عباس هنگام بازگشت به ایران، ارامنه‌ی ساکن شهرها و روستاهایی را که سر راه ایشان قرار داشت با خود به ایران آورد و تمامی منازل، مزارع، دام‌ها و سایر متعلقات آن‌ها را از بین برد و به آتش کشید تا از سرعت سپاهیان عثمانی در تعقیب کردن آن‌ها بکاهد. وی به همراه سپاهیانش، ارامنه را تا منطقه‌ جلفا در اصفهان همراهی کرد.

بعد از اسکان ارامنه در منطقه‌ی جلفای اصفهان، آن‌ها به انجام اقدامات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و مذهبی که برای ایجاد یک جامعه‌ی انسانی لازم و ضروری است پرداختند که ایجاد اماکن مذهبی از جمله‌ی این اقدامات بود. آن‌ها حدود ۱۳ کلیسا را تاسیس کردند که کلیسای وانک، نخستین بنای مذهبی ساخته شده در آن زمان محسوب می‌شد.

با نگاهی گذرا به کلیساهای محله جلفا و مهم ترین آنها، وانک، آن چه که بیش از هر چیز دیگری شما را مسحور خود می کند، وجود نقاشی های بسیار زیبا بر روی دیوارهای داخلی است.

جالب است که بدانید تا پیش از زمان ساخت این کلیسا، دیوارهای داخلی هیچ یک از کلیساهای ارمنی به این وسعت نقاشی نمی شدند و به طور کلی در سنت کلیساسازی ارمنیان، دیوارهای خارجی با حجاری تزیین می شد و دیوارهای داخلی تا جایی که امکان داشت ساده و بدون تزیین باقی می ماند.

هنرمندان ارمنی اصفهان تحت تاثیر هنر ارمنی و ایرانی و با الهام گیری از سبک های اروپایی و به ویژه ایتالیایی، دیوارهای کلیساهای اصفهان را به نقاشی های بسیار چشم نوازی با موضوعات برگرفته از انجیل مقدس زینت دادند. این کار هنرمندان به حدی زیبا بود که شهرت برخی از آنها در زمان حیاتشان به خارج از مرزهای ایران نیز رسید. به عنوان مثال یکی از این هنرمندان به نام استاد نقاش آسدوازادور در سال ۱۶۶۷ میلادی برای نقاشی دیوارهای کاخ کرملین به مسکو دعوت شد و به مدت سی سال در آنجا مشغول به کار بود.

با ساخت کلیساها در محله جلفا، این شیوه از تزیین دیوارهای داخلی، تاثیری عمیق بر معماری کلیساهای ارمنی پس از قرن هفدهم میلادی گذاشت و چهره ای متفاوت را به آنها بخشید. استفاده از نقاشی بر روی دیوارهای داخلی، نخست به کلیساهای کناره ی رود ارس، به خصوص منطقه ی نخجوان رفت و سپس به دیگر مناطق ارمنستان نظیر ایروان، اجمیادزین و غیره نیز راه یافت که می توان از کلیسای شهر اجمیادزین به عنوان بهترین نمونه ی آن یاد کرد.

کلیسای وانک از نظر طلاکاری و تذهیب نمونه ای منحصر به فرد در میان کلیساهای ارمنیان است و آنچنان که در کتیبه دیوار شمالی داخل کلیسا آمده، خواجه اودیک در تزیین و نقاشی دیوارها سهم بسزایی داشته است. متن کتیبه به این شرح می باشد:

در تاریخ پنجم فوریه ۱۶۶۹ میلادی، خواجه اودیک که نقاشی‌های این کلیسا را به یادبود خود و در گذشتگان خانواده اش به یادگار گذاشته، رحلت کرد و به مسیح پیوست.

موزه کلیسای وانک

کلیساهای بنا شده در اصفهان صرفا نقش یک ساختمان خاص برای انجام فرایض مذهبی را نداشتند، بلکه مجموعه ای از بناهای مختلف را نیز شامل می شدند که با کاربردهای علمی و فرهنگی ایجاد گشته و حتی کتاب های دستی بسیاری در آنها نوشته شده اند. شاید به همین دلیل بود که در حدود صد سال پیش یعنى سال هاى ۱۹۰۵-۱۹۰۶ میلادی، شخصی به نام طادئوس هُونانیان فرزند هاروتیون هُونانیان، نویسنده ی کتاب تاریخ جلفاى اصفهان تلاش خود را به کار گرفت تا اتاق هایى در ضلع شمالى حیاط کلیسای وانک براى نگهدارى کتب، نسخ خطى، اشیاى تاریخى ساخته شود. این سرآغازی برای ایجاد موزه وانک، البته نه به شکل امروزی آن بود و این اتاق ها تا سال ۱۹۳۰ به طور همزمان به عنوان موزه و کتابخانه مورد استفاده قرار می گرفتند.

در سال هاى ۱۹۳۰-۱۹۳۳ میلادی بود که دولت وقت از سارگیس خاچاطوریان، نقاش و هنرمند معروف ارمنى، که ساکن اروپا بود، دعوت به عمل آورد تا به منظور مرمت و کپى بردارى از نقاشى هاى بناهاى دوران صفوى، به ایران بیاید. وى در مدت سکونت خود در ایران نقش بسیار مهمى را در معرفى فرهنگ ارامنه جلفا ایفا کرد که از جمله این فعالیت ها می توان به برگزارى کلاس هاى نقاشى، پیشنهاد و همکارى در تاسیس موزه ی کلیسای وانک، اشاره نمود.

پس از مطرح شدن پیشنهاد تاسیس موزه وانک توسط خاچاطوریان، شوراى خلیفه گرى با در نظر گرفتن این که تمام امور مذهبى، اجتماعى، فرهنگى و به طور کلى تمامی نهادهاى مخصوص ارامنه زیر نظر و به سرپرستى خلیفه گرى اداره می شود، با آن موافقت نمود. برای ایجاد این موزه، اتاق هایی که قبلا محل نگهدارى کتب، نسخ خطى و آثار تاریخى بود مرمت و تعمیر گردید و ویترین ها و مانکن هایی براى ارائه ی اشیا و آثار ساخته شدند.

۴۰ سال پس از گذشت این اتفاق، رشد و توسعه روزافزون صنعت گردشگری در کشور و به ویژه در شهر اصفهان و اهمیت و لزوم حفظ میراث هنرى و فرهنگ بومى ارامنه ی جلفا، باعث شد تا شوراى خلیفه گرى اصفهان در صدد تاسیس موزه اى مطابق با اصول و مبانى روز بر آمد. به دنبال آن جلساتى بین شوراهاى خلیفه گرى اصفهان و تهران در سال ۱۹۶۸ میلادی انجام گرفت و تصمیم بر آن شد که با در نظر گرفتن موقعیت جلفا، موزه ی جدید در شمال محراب کلیساى وانک بنا گردد. بودجه اى معادل ۶۰۰ هزار تومان براى این بنا تخصیص یافت و طراحى و تهیه نقشه به آقاى مهندس آفتاندالیان سپرده شد. این نقشه در سال ۱۹۶۹ میلادی توسط شورای خلیفه گرى و اداره کل فرهنگ و هنر تایید شد و  اجراى آن به آقاى مهندس کشیشیان محول گردید.

طبق نقشه ی ارائه شده، ساختمان موزه دو طبقه داشت که مساحت طبقه ی اول آن ۶۰۰، طبقه ی دوم ۵۲۵ و زیرزمین آن ۲۵۰ متر مربع بود و ساخت آن در ماه مى ۱۹۷۱ میلادی به پایان رسید.

به پیشنهاد پیشواى روحانى ارامنه خلیفه گارِگین سارکیسیان، از پروفسور آرباک مخیتاریان باستان شناس و شرق شناس ارمنی، و مسئول بخش اسلامى موزه ی سلطنتی بروکسل، براى طبقه بندى و موزه آرایى اشیا دعوت شد و وى از تاریخ ۲۵ مارس ۱۹۷۱ به مدت یک ماه درجلفا به این کار مشغول گردید.

پروفسور مخیتاریان بعد از اتمام کار در موزه ی کلیساى وانک، درمصاحبه اى که با خبرنگار روزنامه ی ارمنى زبان آلیک در تاریخ جون ۱۹۷۱ انجام داد، این موزه را اینگونه توصیف کرد:

… موزه ی کلیساى وانک در دو طبقه، داراى دو سالن نمایش با چند ویترین ثابت و سیار مى باشد. اشیاى به نمایش درآمده در موزه، متعلق به قرنهاى ۱۶-۱۹ م. هستند. این اشیا را مى توان به چهار گروه تقسیم کرد: ۱) کتب و نسخ خطى که متون آنها بیشتر جنبه ی مذهبى داشته و اغلب این نسخه ها با نقاشیهاى بسیار زیبا آراسته شده اند. ۲) اشیاى مردم شناسى ارامنه، مثل کاشیهاى نفیس، پوشاک محلى اهالى جلفا، نمونه هاى سوزن دوزى و قالیچه ها را مى توان نام برد. ۳) اشیاى مذهبى که بازدید کنندگان با دیدن این اشیا با آداب و رسوم مذهبى ارامنه و صنایع دستى آنها بیشتر آشنا مى شوند. ۴) تابلوهاى رنگ روغن، که خود مجموعه ی ارزنده اى از آثار هنرى نقاشان اروپایى و ارمنی مى باشد. در بین این اشیا حدود ۳۰ برگ فرمان متعلق به قرون ۱۷-۱۹ م. را مى توان دید، که درباره ی مهاجرت ارامنه، امتیازات تجارى و مذهبى ارامنه، گرفتن مالیات و غیره مى باشد…

تعطیل نمودن موزه قدیمی و انتقال اشیا در ۲۳ سپتامبر همان سال آغاز شد و  همزمان با آن، خلیفه گارگین سارگیسیان با انتشار اعلامیه ای خطاب به کلیساها و اهالى جلفا از آنها خواست که در صورت تمایل، اشیاى قدیمی و با ارزشى که در منازل و کلیساها دارند را به کلیسای وانک اهدا نمایند.

سرانجام در تاریخ ۲۴ اکتبر ۱۹۷۱، ساعت ۷ بعد از ظهر موزه با حضور استاندار، پیشوایان مذهبى، نماینده هاى شوراهاى خلیفه گرى اصفهان و تهران، نماینده مجلس اصفهان و جنوب ایران، روزنامه نگاران و نماینده هایی از شهرهاى ارمنی نشین افتتاح گردید و در آن به روی علاقه مندان باز شد.

استان: اصفهان
موقعیت جغرافیایی:  عرض: 32.6349148 و طول 51.6557538
آموزش مشاهده موقعیت جغرافیایی در اپلیکیشن ایران آفلاین

منبع:  karnaval.ir ، kojaro.com و iranview.com

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *