قره کلیسا یا کلیسای تادئوس مقدس یا کلیسای طاطاووس، در روستای چالدران در 20 کیلومتری شمال شرقی شهرستان چالدران قرار دارد. کلمه «قَرَه» در زبان آذری به معنای «سیاه» است. از آنجایی که ساختمان اصلی کلیسا تماماً از سنگ‌های سیاه ساخته شده بود، این کلیسا به این نام خوانده می‌شد اما پس از بازسازی این بنا، قسمتی از سنگ‌های سیاه به وسیله سنگ‌های سفید جایگزین شد.

قره کلیسا
قره کلیسا

تادئوس یا طاطاووس یکی از حواریون حضرت عیسی مسیح (ع) است که در سال 40 میلادی به ارمنستان آمد و به تبلیغ مسیحیت پرداخت. گروه زیادی از جمله «ساناتروک»؛ پادشاه ارمنستان و دخترش «ساندخت» به آیین مسیحیت روی آوردند. اما کمی بعد پادشاه پشیمان شد و به مخالفت با آیین جدید پرداخت و دستور داد تا تادئوس، ساندخت و گروهی دیگر که به مسیحیت گرویده بودند (حدود 3500 نفر) را به قتل برسانند. در سال 302 میلادی در زمان پادشاهی تیرداد از پادشاهان ارمنستان، مسیحیت در این کشور دین رسمی و همگانی شد و مسیحیان ارمنی که خاطره شهادت تادئوس و پیروانش را نسل به نسل حفظ کرده بودند، در محل فرار آن‌ها کلیساهایی بنا کردند که «قره کلیسا» یکی از آن‌هاست. کلیسای تادئوس یکی از معتبرترین و پر زینت‌ترین کلیساهای ارمنیان در ایران است که شهرت جهانی دارد و هر سال در فصل تابستان در ماه ژوئیه (روزهای آخر تیر و هفته اول مرداد) که مصادف با قتل تادئوس و پیروانش می‌باشد، ارمنیان ایران و برخی از سفیران مسیحی کشورهای خارجی در ایران، به زیارت این کلیسا می‌آیند و در مراسم خاص مذهبی شرکت می‌کنند.

این کلیسا در دوره‌های مختلف ویران و مجدداً بازسازی شد. در سال 1230 میلادی (هنگام حمله چنگیز)، قسمت بزرگی از این کلیسا ویران شد ولی هنگام اقامت هلاکوخان مغول در آذربایجان، خواجه نصیرالدین طوسی به مرمت آن همت گماشت.

قره کلیسا
قره کلیسا

 

 

چرا این کلیسا نام های مختلفی دارد؟

نامگذاری کلیسا به شکل امروزی دارای دلایل مختلفی می باشد که به آنها اشاره می کنیم:

* در زبان ارمنی به این کلیسا، سورپ تادئوسی وانک به لاتین Surb Tadeosi vank به معنای کلیسای مقدس طاطاووس یا کلیسای تادئوس مقدس گفته می شود. تادئوس نام یکی از حواریون حضرت مسیح می باشد که برای تبلیغ دین مسیحیت به منطقه ی جنوب فلات ارمنستان قدم گذاشت.در سال ۶۶ میلادی، پادشاه وقت ارمنستان دستور دستگیری وی را به همراه ساندوخت، دختر پادشاه و تعدادی دیگر از پیروان دین مسیحی صادر نمود و پس از شکنجه، آنها را به شهادت رسانید. گفته می شود که تادئوس مقدس در محل کنونی کلیسا به خاک سپره شده است.

* مردم آذربایجان قبل از تسلط ترکان به زبان آذری تکلم می کردند. در میان آنها این بنا، به کارا کلیسا شهرت دارد. واژه ی کارا، در این زبان و شاخه‌ای از زبان‌های تاتی و هُرزِنی که منشعب از زبان پهلوی است، به معنای بزرگ و جامع به کار می رود. از سده هشتم هجری واژه ی کارا به قره تبدیل و این بنا با نام قره کلیسا مشهور گردید. بسیاری همچنان معتقدند که قره کلیسا اشتباه است و باید به جای آن از کارا کلیسا استفاده نمود اما بررسی ریشه‌شناسی واژه ها نشان می دهد که کارا و قره واژه هایی کاملا ایرانی، از ریشه هند و اروپایی و مترادف یکدیگر می باشند و  هر دو به معنی گران و سنگین و بزرگ و ارجدار (مهم) می دهند.

* در نوشته های برخی از مورخان سده هشتم هجری به بعد از این کلیسا با عنوان قرا کلیسا یاد شده است. برخی دلیل به کار گیری این نام را رنگ سیاه سنگ ها در قسمت شرقی بنا می دانند چرا که قرا در زبان ترکی به معنای سیاه می باشد.

به صورت کلی از آنجا که تا قبل از نفوذ زبان ترکی، همه ی مردم آذربایجان به زبان آذری (زبان باستانی آذربایجان) تکلم می کردند می توان اطمینان پیدا کرد که پیش از سده هشتم هجری قمری کلیسای طاطاووس با نامی دیگر نزد مردم شناخته می شده است. با بررسی گویش‌های تاتی و هرزنی که شاخه ای از زبان آذری می‌باشند متوجه می شویم که واژه‌های کله یا کالا به معنی بزرگ هستند و قرا نیز در زبان ترکی آذری به همین معنی به کار می رود و تغییر یافته واژه کلان می باشد.

با توجه به این مسائل می توان نتیجه گرفت که قرا کلیسا در اصل کارا کلیسا یا کالا کلیسا بوده است. از سوی دیگر با توجه به اینکه در میان ارمنیان، دیرها، مجتمع فرهنگی، هنری، ادبی و دینی به وانک شهرت دارند و می توان گفت که وانک طاطاووس همانند سایر وانک‌های ارمنیان، محل اجتماع طلاب و خطاطان و خوش نویسان، فلاسفه و مورخان و دانشمندان بوده و کتابخانه ی آن نیز مورد استفاده قرار می گرفته است. چنین تشکیلاتی قطعا وسعت زیادی را می طلبد پس کلمه وانک با مفهوم نام آذری کارا کلیسا کاملا تطابق دارد؛ همانگونه که امروزه نیز این کلیسا را با نام های قرا کلیسا یا قره کلیسا می شناسند.

قره کلیسا
قره کلیسا
قره کلیسا
قره کلیسا
استان: آذربایجان غربی
موقعیت جغرافیایی:  عرض: 39.092283 و طول 44.544375
آموزش مشاهده موقعیت جغرافیایی در اپلیکیشن ایران آفلاین

منبع: seeiran.ir و karnaval.ir

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *