دروازه قرآن یکی از دروازه های به جای مانده از دوره های قدیم در شیراز است که امروزه به عنوان یکی از آثار تاریخی این شهر به حساب میآید

این دروازه در میدان قرآن – تقاطع بلوار هفت تنان و ربانی شیرازی در ورودی شیراز واقع شده است. این طاق در زمان عضدالدوله دیلمی ساخته شده و قرانی در بالای طاق نهاده شده تا مسافرین به برکت آن سفر خود را به سلامت به پایان ببرند.

دروازه قرآن‌ها یکی از نمادهای تأثیر قرآن بر زندگی مردم ایران و از بناهای ارزشمند اسلامی در کشور ما به شمار می‌آیند. دروازه قرآن، بنایی است اسلامی ایرانی که با معماری خاص خود در ورودی تعدادی از شهرهای ایران خودنمایی می‌کند. از اینکه در طول تاریخ چه تعداد دروازه قرآن و در چه شهرهایی بنا شده است، اطلاع دقیقی در دسترس نیست؛ اما گزارش‌های تاریخی و نیز بناهای باقی‌مانده، حکایت از اهمیت این گونه بناها در فرهنگ دینی مردم ایران دارد.

دروازه قرآن‌ها، معمولا بناهایی طاقی‌شکل هستند که جایگاه ویژه‌ای بالای این طاق‌ها برای قرار دادن یک یا چند جلد قرآن کریم در نظر گرفته می‌شود و هدف از بنای این گونه ساختمان‌ها، عمل به آموزه‌هایی است که سفارش به پناه‌جویی از قرآن کریم کرده و مردم را به امنیت و آرامش از طریق قرآن، تشویق و ترغیب کرده است.

شیراز در گذشته دارای شش دروازه بوده که عبارت‌اند از : دروازه قرآن، دروازه اصفهان، دروازه سعدی، دروازه قصابخانه، دروازه کازرون و دروازه شاه داعی الی اله. ولی در حال حاضر، دروازه‌ای به جز دروازه قرآن وجود ندارد اما مردم شیراز هنوز به محل دروازه‌های قدیمی اشاره می‌کنند. این دروازه به دستور عضدالدوله دیلمی ساخته شده و علت نام‌گذاری آن، قرآنی است که به دستور امیر در آن قرار گرفته است تا مسافران متبرک شده و به سلامت از آن عبور کنند.

این طاق به مرور زمان رو به خرابی رفت تا اینکه در دوره‌ی زندیه، کریم خان زند این دروازه را بازسازی کرد و اتاقی به بالای آن افزود و دو جلد قرآن بزرگ نفیس، به خط سلطان ابراهیم بن شاهرخ تیموری، در اتاقک بالای آن جای داد. این قرآن‌ها که به «قرآن هفده من» معروف‌ هستند، اکنون از دروازه قرآن به موزه پارس انتقال یافته‌اند.

قرآن موجود در بالای دروازه
دیمی‌ترین عکس‌های برجا‌مانده از دروازه قرآن قدیم شیراز که مربوط به عصر قاجار است

 

 

دروازه قرآن در دوره‌ی قاجاریه به علت وقوع چندین زلزله، دچار صدمات زیادی شد که محمد زکی خان نوری آن را تعمیر کرد و در دو سوی آن اتاق‌هایی به ‌منزله‌ی پاسگاه و راهداری ایجاد شد. آب انباری نیز در کنار آن ساخته شد که از آب رکن‌آباد پر می‌شد تا برای مسافران از راه رسیده استفاده شود. این بنا در گذشته، طاق قرآن نیز نامیده می‌شد. روزهای اول هر ماه، مردم از شهر خارج شده و از زیر این طاق عبور می‌کرده‌اند.

این بنا تا سال ۱۳۱۵ خورشیدی همچنان برپا بود. در آن سال، به‌ منظور توسعه‌ی راه، به دستور بلدیه ‌(شهرداری) شیراز، دروازه‌ی قدیمی را به دشواری با دینامت ویران کردند. بعدها به‌علت نبود دروازه و نگرانی مردم شیراز از این موضوع، دروازه‌ی کنونی به کوشش یکی از بازرگانان شیراز به نام حاج حسین ایگار معروف به اعتماد‌التجار در سال ۱۳۲۷ خورشیدی کمی پایین‌تر از دروازه‌ی پیشین ساخته شد.

دروازه‌ی جدید در اندازه‌ی بزرگ‌تر، شامل دهانه قوس تیزه‌دار و دو ورودی کوچک روی جرزهای دو طرف و اتاق مستطیل‌ شکلی بر فراز آن برای گذاشتن قرآن ساخته شد.

امروزه، اطراف دروازه قرآن به مجموعه‌ای تفریحی و گردشگاه شهری تبدیل شده است. دره‌ی ضلع شرقی از بین رفته، کوه‌های اطراف تغییر شکل یافته و به‌ صورت گردشگاه درآمده است. در میدان ورودی شهر، با گیاهان و گل‌های رنگارنگ،‌ تندیسی از طاووس ساخته شده که همیشه سبز است و گویی به هر مسافری خوش‌آمد می‌گوید.

 

در سمت مقابل و کنار دروازه شیراز، مجموعه ای تفریحی وجود دارد که به واسطه وجود قبر خواجوی کرمانی (شاعر پرآوازه ایران) بوستان خواجوی کرمانی نامیده شده است. در طی تغییراتی که در طول شهرسازی ها و گسترش جاده و شهر به وجود آمده، دره ضلع شرقی دروازه قرآن از بین رفته، کوه های آن تغییر شکل یافته و شکل گردشگاه به خود گرفته است. پس از بازدید از دروازه قرآن می توان قدری در این تفرجگاه نشست و به تماشای عبور و مرور مردم وقت گذراند.

آب نمای موزیکال، مقبره خواجوی کرمانی و ساختار پله ای شکل بوستان که امکان تماشای قسمتی از شهر شیراز از بلندای کوه را می دهد از جذابیت های این بوستان است.

 

خواجوی کرمانی، با نام کامل کمال الدین ابوالعطا محمد بن علی بن محمود کرمانی معروف به خواجه شارع، از شاعران نامدار و بزرگ ایران است. او در کرمان متولد شد و در شیراز به زندگی خود ادامه داد و آنجا را به عنوان موطن خود برگزید. وی از شاعران مشهور قرن هشتم به شمار می رود، غالب شعرهایش حال و هوایی عرفانی دارد و غزلیات، قصیده و مثنوی های او معروف است. گفته می شود حافظ تاثیر زیادی از کلام و شیوه شاعری او گرفته است. خواجوی کرمانی به تصوف و عرفان نیز ارادت بسیاری داشت و از بزرگان صوفیه به شمار می آمد.

مقبره او در شمال شیراز، در دامنه کوه صبوی، مشرف بر دروازه قرآن قرار دارد. آب چشمه رکن آباد نیز از کنار مقبره او می گذرد.

تاریخ ساخت آرامگاه خواجوی کرمانی به سال 1315 شمسی بر می گردد که با اعتبارهای اداره فرهنگ استان فارس ساخته شد. آرامگاه او، مقبره ای ساخته شده در فضای باز است و با سقف یا دیوار محافظت نمی شود. در میان صفه (سکو) این آرامگاه، سنگ قبری قرار دارد که بالای آن محدب و دارای برآمدگی است. البته اشاره دقیقی بر روی سنگ قبر به اینکه این مقبره مربوط به خواجوی کرمانی است نشده اما در بالای سنگ عبارت: کل من علیها فان و یبقی وجه ربک ذوالجلال و الاکرام به خط زیبای ثلث دیده می شود. به رسم گذشته که بر بالا و پایین قبر عرفا، دو ستون سنگی قرار می دادند، دو ستون سنگی کوتاه نیز در بالا و پایین قبر خواجوی کرمانی وجود دارد. در سال 1337 به همت اداره باستان شناسی استان فارس، اتاقی در محوطه شمالی آرامگاه ایجاد شد که در پیشانی آن، این دو غزل از غزلیات خواجو حک شده است:

دوش می‌کردم سوال از جان که آن جانانه کو؟      گفت: بگذر زان بت پیمان شکن پیمانه کو؟

و یا

صبحدم دل را مقیم خلوت جان یافتم        از نسیم صبح بوی زلف جانان یافتم

این اتاق اکنون به فرهنگسرای خواجو تبدیل شده است. بنای این آرامگاه به شماره 916 در فهرست میراث تاریخی قرار دارد.

کمی که از مقبره خواجو بالاتر بروید، به سه غار بر می خورید. یکی از این غارها، محلی برای عبادت و خلوت کردن عرفا و زاهدان با خدای خود بود که برای مدت زمانی خواجوی کرمانی نیز در آن به تزکیه روح، عبادت و پرستش خدای خود می پرداخت. کمی نزدیکتر غار دیگری با دهانه ای بلند قرار دارد که در ورودی آن طاق ضربی از نوع طاق کجاوه ای (1) از جنس سنگ و آجر زده شده است و قبر خواجه عمادالدین محمود، وزیر معروف شاه شیخ ابواسحاق اینجو در این غار قرار دارد. به دستور حسنعلی میرزا، فرمانفرمای فارس در سال 1218 هجری قمری، در کنار این غار نقش برجسته ای از جنگ رستم و شیر، یکی از جنگ های هفتخوان رستم در شاهنامه، حکاکی شده است. علاوه بر آن تصویر برجسته ناتمامی از فتحعلی شاه قاجار و دو تن از پسرانش در کنار نقش جنگ رستم و شیر قرار دارد.

استان: فارس
موقعیت جغرافیایی:  عرض: 29.6355984 و طول 52.5618215
آموزش مشاهده موقعیت جغرافیایی در اپلیکیشن ایران آفلاین

منبع:  tripyar.com، karnaval.ir و kojaro.com

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *