جزیره هرمز با مساحت ۴۲ کیلومتر مربع در ۸ کیلومتری بندرعباس واقع شده است. وجود کانی‌ها و سنگ‌های زیبا، لقب موزه زمین‌شناسی و بهشت زمین‌شناسان را به این جزیره بخشیده است. وقتی به نزدیکی نوار ساحلی برسید و ناخدا موتور قایق را خاموش‌کند سکوتی اسرارآمیز حکم‌فرما می‌شود.

تنها سکونت‌گاه این جزیره روستای کوچک هرمز است که به‌صورت بدوی در میان درختان نخل قرارگرفته است. این روستا دارای مسجدی با سنگ‌های زرد رنگ و کوچه‌های خاکی پرپیچ‌وخمی است که به‌ندرت شلوغ می‌شوند. ویرانه‌های قلعه شگفت‌انگیز پرتغالی‌ها نیز در کناره شمالی جزیره قرار گرفته و بقیه ۴۲ کیلومترمربع از مساحت این جزیره خالی از سکنه است.

 

آشنایی با جزیره هرمز | دروازه رنگارنگ خلیج فارس

هرمز را به خاک سرخش می‌شناسند؛ اما خاک سرخ همه‌ آن چیزی نیست که در هرمز می‌یابید. اینجا قدم گذاشتن بر شن‌های نقره‌ای، طلایی و سفید به گشت و گذاری میان رویاهای‌تان شبیه است و قرمز و نارنجی و کبودِ کوه‌ها، مثل آسمان غروبش چشم‌نواز و از یاد نرفتنی است.

هرمز داستانی زیباست در دل خلیج فارس؛ جزیره‌ای پرماجرا در تاریخ که پایگاه قدرت‌نمایی امپراتوری‌های کهن بوده‌ و رد توپ و بازمانده کشتی‌های‌شان را بر دلش نگاه داشته است. این جزیره کوچک در دهانه خلیج فارس قرار گرفته است؛ همان جایی که تنگه هرمز نامیده می‌شود و عمق دریا به‌اندازه‌ای است که نفتکش‌های عظیم بتوانند به آسودگی از خلیج خارج شوند. همین موقعیت حساس و پراهمیت در گذر تاریخ به هرمز اهمیتی ویژه داده است.

در نقشه که نگاه کنید هرمز شبیه یک صدف است. یک جاده ساحلی زیبا محیط این جزیره را دور می‌زند. پیاده یا با دوچرخه و موتور که جاده را می‌پیمایید هر چند صد متر خاک اطراف‌تان از رنگی به رنگ دیگر درمی‌آید. در فاصله‌های کوتاهی از هم جاذبه‌های طبیعی متنوع هرمز به انتظار شما نشسته اند و در بافت قدیمی شهر نیز آثار تاریخی بسیاری برای علاقه‌مندان وجود دارد که البته چندان شناخته و حفاظت شده نیستند.

 

دیدنی های طبیعی و تاریخی هرمز 

جاذبه‌های هرمز در سراسر این جزیره پراکنده‌اند. اگر از آنها هستید که گشت و گذارشان با عکاسی و دل به طبیعت سپردن همراه است، شاید یک روزِ کامل هم، زمانِ کمی برای دیدن هرمز باشد. دوستداران طبیعت، پیاده یا با دوچرخه دورتادور جزیره را می‌گردند و هر پنجاه صد قدم، ناباورانه این همه زیبایی را ستایش می‌کنند؛ اما اگر خودتان را به راهنماهای بومی و موتور سه‌چرخه‌های‌شان سپرده باشید سعی می‌کنند مهم‌ترین دیدنی‌ها را به شما نشان دهند. معمولا تورها و راهنمایان محلی بازدیدی نیم‌روزه از هرمز برگزار می‌کنند. این گشتِ 4 ساعته شامل بازدید از دره سکوت و الهه نمک، غار مراقبه، غار رنگارنگ، کوه یخی، دره تندیس‌ها، دره رنگین‌کمان، ساحل فرش، ساحل سرخ، ساحل محیط زیست، ساحل مفنق، ساحل تک درخت، قلعه پرتغالی‌ها و اگر فرصت کنید موزه نادعلیان خواهد بود.

قدمگاه حضرت خضر، بقایای قصر بی‌بی گل و بی‌بی صورت، برج تیرانداز، بازار و خانه زعفرانی، مکتبخانه و دیگر بناهای تاریخی بافت قدیمی شهر، دشت جبیرها (آهوها)، جنگل‌های مانگرو و آثار نقاشی محیطی در جنوب جزیره، جایزه کسانی است که پیاده و در فرصت بیشتری جزیره را می‌گردند. شاید در این گشت و گذار بسته به فصل سفرتان، به خرچنگ‌ها، کوسه‌ها، پرندگان بومی و مهاجر و لاک‌پشت‌ها نیز برخوردید.

 

فتح هرمز و حاکمیت بر کلِّ خلیج فارس

۲۱ آوریل سال ۱۶۲۲سپاه ایران جزیره هرمز را از پرتغالی‌ها باز پس گرفت. انگلیسی‌ها نیز ۴ کشتی خود را با خدمه فنی در اختیار ارتش امام قلی خان گذاشتند. آلبوکرک (پرتغالی) اعتقاد داشت هرکشوری که سه نقطه مالاگا- عدن و هرمز را در اختیار داشته باشد بر تجارت دنیا حاکم خواهد بود. اهمیت هرمز آنقدر بود که استعمارگران انگلیسی را نیز به طمع انداخته بود. سپاه ایران به دلیل شکایت‌های ایرانیان گمرون قصد تنبیه پرتغالی‌ها در خلیج فارس کرد و نه تنها جزیره هرمز را آزاد ساخت بلکه پرتغالیها را تا مومباسا درکنیا مجبور به عقب‌نشینی کرد؛ و این مقدمه‌ای برای شکست‌های پی در پی پرتغال در شرق آفریقا. شد و با حمایت شاه ایران، امام مسقط موفق شد قلعه عظیم ممباسا را در جنگ خونینی که به جنگ صلیبی ممباسا معروف است را تصرف کند. ایران تا سال ۱۸۲۰ پرچمدار تمام خلیج فارس و دریای عمان و بحر فارس شد. انگلیس که از شکست پرتغال خرسند بودندو به قدرت ایران اعتراف داشتندوایران را تنها رقیب قدرتمند عثمانی‌ها می‌دانستند. حتی درعهدنامه مجمل ۱۸۰۹ و عهدنامه مفصل ۱۸۱۲ مجمل و مفصل زمانی که انگلیس به عنوان ابرقدرت جهان ظهور می‌کرد حاکمیت ایران را بر کل خلیج فارس به رسمیت شناخت.

در کتاب تاریخ عالم آرای عباسی چنین آمده‌است:

از فتوحات (پیروزی‌هایی) که درین سنه مبارکه مطابق احدی و ثلثین و الف(۱۰۳۱ قمری) به نیروی اقبال قرین حال اولیاء دولت بیزوال گردید، فتح و تسخیر بلده هرمز است که بسعی امامقلیخان امیر الامرا فارس بوقوع پیوست… و در سال گذشته اشعاری شد (آن پیروزی به شعر درآورده شد) که بنابر ظهور بی‌ادبی‌های فرنگیه پرتکالیه مقیم آنجا… امیر الامرا مذکور لشکر بتادیب (مجازات) ایشان فرستده خود نیز متعاقب رفت… در این وقت که فرنگیه پای از دایره ادب بیرون نهاده به اموری که بتحریر پیوست اقدام نمودند… جماعت انگلیسی را اخبار نموده ایشان نیز بر حسب وعده آماده خدمت شدند. القصه‌امام قلی خان شجاعت شعار با جنود قاهره فارس متوجه آن صوب (سوی) گشته خود در بندر گمبرو که الیوم به بندر عباسی موسوم است اقامت کردند و افواج قاهره (سپاهیان پیروزمند) از دریا با کشتی‌ها و سفاین عبور نموده داخل جزیره هرمز شدند… القصه بعد از دو ماه و چند روز امتداد ایام محاصره و جنگ و جدال به نیروی دولت و اقبال که همواره قرین حال این دودمان والاست، قلعه رفیع بنیان هرمز که در متانت و حصانت شهره جهان و از کارنامه‌های نادره فرنگیان است، مسخر اولیای دولت ابد پیوند گردید… چون خبر فتح هرمز رسید، جناب خانی (امام قلی خان) مورد تحسین و آفرین شاه (عباس) و سپاه گردید و آن خبر بهجت اثر بر مبارزان قلعه گشای رکاب همایون مبارک و میمون آمده در همان روز قلعه قندهار نیز بتوفیق کردگار مفتوح گشت.. از هر طرف که چشم گشایی نشان فتح… وز هر طرف که گوش نهی مژده ظفر.

املای آن هرمز یا برگرفته از کلمات خورموز یا خورموغ به معنی لنگرگاه و بندر ایالت موغستان (میناب) بوده‌است که به واسطه کثرت استفاده از غلط مشهور امروزه هرمز خوانده می‌شود.

خواجه حافظ شیرازی گفته است:
شاه هرموزم ندید و بی سخن صد لطف کرد  ** شاه یزدم دید و مدحش گفتم و هیچم نداد

نمای دید پرنده هرمز در اطلس شهرهای جهان (لاتین: Civitates Orbis Terrarum،سیویتاتس اُربِس تِراروم) اثر براون و هرنبرگ به سال ۱۵۷۲ میلادی

 

قلعه پرتغالی‌ها در جزیره هرمز

پانصد سال پیش داشتن ناوگان دریایی و حکمرانی بر آب‌ها و مسیرهای کشتیرانی، نخستین امپراتوری‌های استعماری جهان را پدید آورد. سردار پرتغالی، آلبوکرک برای سلطه بر خلیج فارس تنگه هرمز را به اشغال خود درآورد. او باور داشت اگر کشوری سه منطقه استراتژیک مالاگا، عدن و هرمز را در اختیار داشته باشد بر تجارت دنیا حاکم خواهد بود. در اغلب جزایر این تنگه همانند بندرعباس (گمبرون سابق) آثار حضور نظامی پرتغالی‌ها در قالب قلعه‌ها و بناهای استحفاظی به چشم می‌خورد. قلعه پرتغالی‌های جزیره هرمز یکی از بزرگ‌ترین بقایای به جا مانده از استعمار پرتغال و مقر فرماندهی اشغال‌گران در جنوب ایران به شمار می رود که به‌تدریج و در مدت زمانی نزدیک به 30 سال ساخته شده است.

این قلعه در شمالی‌ترین دماغه جزیره ساخته شده و مقر فرماندهی نیروی دریایی پرتغال در خلیج فارس بوده است. ازین‌رو بخش‌های متعددی مانند سربازخانه، برج نگهبانی، کلیسا، آب‌انبار، زندان و سیاه‌چال، نوش‌خانه و تالار سخنرانی دارد. قطر دیوارهای مستحکم آن در بعضی قسمت‌ها به 3/5 متر هم می‌رسد. قلعه چند برج نگهبانی به ارتفاع حدود 12 متر داشته که بقایای آن به جا مانده است.

ورودی قلعه پرتغالی‌ها، بازارچه‌ای است که صنایع دستی هرمز را می‌فروشند از جمله آثار زیبای سوزن‌دورزی، نقاب‌های زنانه و نقاشی‌های روی شیشه که به‌دست هنرمند زنان جزیره با خاک‌های رنگی رسم شده است.

قلعه پرتغالی‌هادر جزیره هرمز

فرش خاکی هرمز

به فاصله اندکی از دره سکوت، با ساحل وسیعی روبرو می‌شوید که محل گستردن فرش رنگی هرمز است. محلی‌ها در جشنواره‌های سالانه که اغلب در نیمه دوم سال، به مناسبت‌ نوروز و یا روز خلیج فارس در اردیبهشت برگزار می‌شود، با استفاده از خاک‌های رنگی موجود در خود جزیره و طرح و نقش‌های بومی، این فرش را بر ساحل می‌گسترانند. طرح‌های فرش هرمز از عناصر و اسطوره‌های هرمزگان و همین طور اشعار عمر خیام الگو گرفته است. استفاده از تصویر لاک‌پشت پوزه عقابی، جبیر، نقوش پوشاک زنانه، تصاویری از قلعه پرتغالی‌ها و نماد موسیقی بومی و سازهای محلی، از فرش خاکی هرمز جاذبه‌ای منحصر به فرد ساخته است که بسیاری از ما تصاویر جذاب آن را در اینترنت دیده‌ایم.

متاسفانه بارش باران در مدت کوتاهی نقش‌های فرش را می‌شورد، رنگ‌ها را در هم می‌آمیزد و به دریا می‌برد. بسیاری از حامیان محیط زیست این اقدام را یک فعالیت تبلیغاتی می‌شمرند که برای تهیه چند عکس، خاک‌های جزیره از محل اصلی‌شان جابه‌جا می‌شوند و نهایتا با ریختن به دریا از بین می‌روند. این حامیان محیط زیست حفاظت بهتر از طبیعت و خاک منطقه را همانند بسیاری از ژئوسایت‌های جهانی ضروری می‌دانند. حفاظت از خاک جزیره گام مهمی در راستای گردشگری پایدار است تا بتواند بدون آسیب به طبیعت، در بلندمدت زمینه رونق اقتصادی را برای بومیان ایجاد کند.

 

موزه نادعلیان | هنر همزیستی با طبیعت

شاید نام هنر محیطی یا هنر زمین به گوش‌تان نخورده باشد. شاید نام دکتر احمد نادعلیان به‌عنوان تنها ایرانی نامدار در عرصه بین‌المللی هنر محیطی هم به گوش‌تان نخورده باشد. در دل محله‌ای بومی از شهر کوچک هرمز با همه اینها آشنا می‌شوید و این آشنایی شاید جهان شما را تغییر دهد.
موزه نادعلیان جای آشتی هنرمند با محیط زیست و طبیعت است. جایی که اثر حضور انسان زباله و تخریب نیست بلکه آفرینش آثار هنری با استفاده از مواد موجود در طبیعت است. این نقش‌ها گاهی تصویری از یک ماهی حک شده بر سنگ هستند و گاهی پیام صلحی که از رد یک دوچرخه بر ساحل می‌ماند.

موزه و نگارخانه دکتر نادعلیان در ابتدا خانه‌ای ویران روبروی تکیه مولا در محله قدیمی شهر هرمز بوده که در سال 1388 به‌عنوان هنرمندسرا کار خود را آغاز کرده است. خانه‌ای که به‌تدریج با نگاه به هنر بومی بازسازی شده و امروز چهره ای دیدنی به خود گرفته است. نقاشی‌های دیواری که از سردر موزه آغاز می‌شوند مانند پیچکی آرام آرام بر دیوارهای محله کشیده شده‌اند. این آثار هنری با استفاده از خاک‌های رنگی جزیره و به دست هنرمندان ایرانی و خارجی بر دیوار خانه‌های همسایه نقش بسته اند.

در ابتدای ورود به موزه همه آنچه باید درباره هرمز، موزه نادعلیان و تاثیرش بر فعالیت‌های بومیان و زنان هنرمند جزیره بدانید در یک ویدیو و از زبان نادعلیان برای بازدیدکنندگان توضیح داده می‌شود. سپس در بخش‌های مختلف موزه می‌توانید آثار محیطی این هنرمند را که در بیش از پنجاه کشور جهان پراکنده هستند بازدید کنید. مجموعه‌ای غنی از هنر سوزن‌دوزی زنان هرمزگان بر پوشاک، آثار هنری ساخته‌ زنان هنرمند، مهرهای ساخته‌ شده از زباله‌های جزیره و مرکز آموزش‌های هنری بخش‌های دیگری از این موزه هستند.

 

شنا و غواصی

گرداگرد جزیره هرمز ساحل‌های شنی با عمق مناسب برای شنا وجود دارد. شرق جزیره در ساحل هشتادگزی و اسکله سنگر مح‌لی، جنوب غربی جزیره در ساحل محیط زیست و شمال جزیره در نزدیکی جنگل‌های حرا برای شنا و آبتنی امن هستند.

اگرچه سواحل مرجانی جزیره لارک جذاب‌ترین سایت غواصی منطقه تلقی می‌شود؛ اما جزیره هرمز با داشتن مدرسه غواصی که در تمام فصول سال ازجمله تابستان به ارایه خدمات می‌پردازد انتخاب خوبی برای دوست‌داران این ورزش است. مدرسه غواصی هرمز در دو سطح مبتدی و پیشرفته کلاس غواصی برگزار می‌کند.

 

جربه غذاها و ادویه‌های محلی

تعداد کافه رستوران‌های هرمز به اندازه انگشتان دست‌تان است. در این کافه رستوران‌های محلی، مزه‌هایی متفاوت از عادت‌های روزمره‌تان را تجربه خواهید کرد. این مزه‌ها در هیچ رستوران دریایی پیدا نمی‌شود و به جزیره هرمز اختصاص دارد زیرا ادویه‌ این غذاها از خاک‌های خوراکی جزیره تهیه شده است.

به خاک سرخ خوراکی گِلَک می‌گویند و ادویه ای که همراه با پودر ماهی کیلکا از آن تهیه می‌شود را سوراغ می‌نامند. زمانی که این ادویه را روی نان تنوری همراه با پنیر و کره محلی می‌مالند خوراکی خوشمزه‌ای به نام نان تُموشی آماده می‌شود که یک صبحانه بومی در هرمز و اطراف آن است. محیاوه نان دیگری‌ست با ادویه ماهی که بیشتر همراه غذا می‌خورند. برای ناهار و شام بسته به ذائقه‌تان انواع غذاهای دریایی مانند صدف، میگو، شیرماهی، کوسه و قلیه‌ماهی هر کدام طعم بی‌نظیری دارد. گوشت در جزیره چندان تازه نیست بنابراین خوردن کباب پیشنهاد نمی‌شود.

از میان کافه‌های کم‌شمار هرمز، کافه گِلَک با پذیرایی گیاهی در نزدیکی اسکله پاتوق طبیعت‌گردها و کوله‌گردهاست و آنجا می‌توانید با تجربیات گردشگران دیگر آشنا شوید اگرچه قیمتش کمی گران است. اگر به دنبال صبحانه‌ای بومی با قیمت مناسب و کیفیت عالی هستید پیشنهاد می‌کنیم به کافه رستوران خاله فاطمه در نزدیکی قلعه پرتغالی‌ها بروید. سینگو، رونگ، رنگین‌کمان و صبورا کافه‌های دیگر جزیره‌اند که در کنار طعم دلنشین کافه، پذیرایی گرم و صمیمانه‌ای دارند.

 

گذاشتن نقش حنا و خرید صنایع دستی

زیباترین یادگار جزیره هرمز برای دختران و زنان نقش حنایی است که کف دست، روی بازو یا مچ پای‌شان برای یکی دو هفته می‌ماند و هر بار نگاه به آن یاد شیرین سفر به هرمز را زنده می‌کند. دختران جزیره این نقش‌ها را با حنا و بداهه روی پوست شما می‌کشند. ظرافت هنرشان در عین مهارت فوق‌العاده‌ای که بی هیچ لرزشی گل‌ها را یکی پشت دیگری طرح می‌زند لذت این خاطره را دوچندان می‌کند.

سوزن‌دوزی‌های ظریف بر پارچه و نقاشی‌هایی با الهام از زندگی بومی در جزیره که با استفاده از خاک‌های رنگی بر پشت شیشه رسم شده‌اند جلوه ای رنگارنگ از هنر را به نمایش می‌گذارد. اگر مسافر نوروزی باشید و بخت با شما یار باشد شاید نوای موسیقی بومی را که از سازهای محلی بیرون می‌آید نیز بشنوید. همه اینها شما را غرق در زیبایی خواهد کرد.

 

استان: هرمزگان
موقعیت جغرافیایی:  عرض: 27.0678299 و طول 56.426179
آموزش مشاهده موقعیت جغرافیایی در اپلیکیشن ایران آفلاین

منبع:  ، karnaval.ir ، kojaro.com و wikipedia.org

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *